आधुनिक जीवनशैलीले हामीलाई सुविधा त दिएको छ, सँगसँगै अस्वस्थकर खानपानको संस्कार पनि विकास गरेको छ । विशेषगरी नुनको अत्यधिक सेवन हाम्रो स्वास्थ्यका लागि गम्भीर खतरा बन्दै गएको छ । हामीकहाँ बजारिया खाना रेस्टुरेन्ट फुड तथा प्रशोधित खाद्य पदार्थको प्रयोग बढेसँगै नुनको मात्रा नियन्त्रणभन्दा बाहिर जान थालेको छ । विशेषतः चाउमिन, मःम, फ्राइड चिप्स तथा अन्य प्रशोधित खाद्य पदार्थ अत्यधिक नुनयुक्त हुने गर्छन् । यस्तो खानाबारे सुरुमै सचेत भइएन भने निकट भविष्यमा उच्च रक्तचाप, मुटुरोग र मिर्गौलासम्बन्धी रोगको दर उल्लेखनीय रूपमा वृद्धि हुन सक्छ ।विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लुएचओ) का अनुसार, वयस्क व्यक्तिले दैनिक पाँच ग्राम (१ चिया चम्चा) भन्दा बढी नुन खानु स्वास्थ्यका लागि हानिकारक हुन्छ । अधिकांश व्यक्तिहरू दिनभरि प्रशोधित खाना, फास्ट फुड तथा बाहिरका खानाहरू सेवन गर्दा यसभन्दा बढी नै सेवन गरिरहेका हुन्छन् ।नुनको मुख्य तत्त्व सोडियम हो, जसले शरीरमा पानीको सन्तुलन कायम राख्न मद्दत गर्छ तर अत्यधिक सोडियम सेवन गर्दा शरीरको पानी धारण गर्ने क्षमता बढ्छ, जसले रक्तचाप वृद्धि गराउँछ । उच्च रक्तचापको अवस्था लामो समयसम्म रहिरहेमा मुटु, मिर्गौला, मस्तिष्क, र हड्डीसम्बन्धी गम्भीर रोग निम्तिन सक्छन् ।
प्रमुख स्वास्थ्य समस्या
१) उच्च रक्तचाप
नुनले शरीरमा पानी रोक्ने हुँदा रक्तचाप बढ्छ । लामो समयसम्म उच्च रक्तचाप रहिरहेमा मुटुको धड्कन अस्वाभाविक रूपमा बढ्छ र स्ट्रोकको सम्भावना दोब्बर हुन सक्छ ।
२) मुटुरोग
रक्तचाप वृद्धि भएसँगै मुटुको कार्य क्षमता कमजोर हुन जान्छ, जसले मुटुको धमनीहरू खुम्चिन सक्छन् । अत्यधिक नुन सेवन गर्ने व्यक्तिमा हर्ट अट्याकको जोखिम उच्च हुन्छ ।
३) मिर्गौला रोग
मिर्गौलाले शरीरमा अनावश्यक सोडियम फिल्टर गर्ने कार्य गर्छ । अत्यधिक नुन खाँदा मिर्गौलामा बढी दबाब पर्छ, जसले मिर्गौलासम्बन्धी रोग निम्त्याउन सक्छ ।
४) हड्डी कमजोर हुने
अत्यधिक नुन सेवन गर्दा शरीरबाट क्याल्सियम बाहिर निस्कन्छ, जसले हड्डी कमजोर बनाउँछ । यसले वृद्धावस्थामा हाड भाँचिने सम्भावना बढाउँछ ।
५) पेटको क्यान्सर
अनुसन्धानहरूले देखाएका छन् कि धेरै नुन खाँदा पेटको आवरणलाई क्षति पुर्याउँछ, जसले पेटको क्यान्सरको जोखिम बढाउँछ ।
- नुन नियन्त्रणको प्रयास
नुन सेवन नियन्त्रण गर्न धेरै देशहरूले सरकार स्तरबाट विभिन्न नीति तथा कार्यक्रम लागू गरेका छन् ।
बेलायतमा प्रशोधित खाद्य पदार्थमा नुनको मात्रा घटाउन नीति बनाइएको छ । जापानमा नागरिकलाई नुन कम गर्ने बानी बसाल्न सचेतनामूलक अभियान चलाइन्छ ।
फ्रान्समा प्याकेज्ड खाना उत्पादक कम्पनीहरूलाई नुनको मात्रा घटाउन कानुनी नियम लागु गरिएको छ ।
अस्ट्रेलियामा रेस्टुरेन्ट तथा फास्ट फुड चेनहरूलाई नुनको मात्रा न्यूनतम राख्न निर्देशन दिइएको छ ।
हामी आफैँले सचेत भएर नुनको मात्रा नियन्त्रण गर्न सक्छौँ । यहाँ केही प्रभावकारी उपायहरू छन् ः
– घरमा पकाइने खानामा नुनको प्रयोग न्यूनतम गर्ने ।
– बजारमा पाइने प्रशोधित तथा प्याकेज्ड खाना जतिसक्दो कम खाने ।
– रेस्टुरेन्टमा खाना अर्डर गर्दा नुन कम गर्न अनुरोध गर्ने ।
– फास्ट फुडको सट्टा ताजा तथा प्राकृतिक खानालाई प्राथमिकता दिने ।
– नुनको सट्टा जडीबुटी, मसला वा अन्य स्वाद बढाउने प्राकृतिक तत्त्व प्रयोग गर्ने ।
– खाद्यवस्तुको लेभल पढ्ने र सोडियमको मात्रा जाँच गर्ने ।
- निष्कर्ष
बदलिँदो खानपान संस्कारले नुनको अधिकतम प्रयोगलाई बढावा दिइरहेको छ, तसर्थ सरकारले नीतिगत कदम चाल्नुका साथै हामी सबैले व्यक्तिगत रूपमा सचेत भएर नुनको सन्तुलित प्रयोग गर्नुपर्छ । स्वस्थ जीवनका लागि नुनको प्रयोग सन्तुलित बनाऔँ ।
Discussion about this post